Wyrok WSA w Warszawie z 2026-02-11, sygn. akt II SA/Wa 914/25
Rozstrzygnięcie: uchyla orzeczenia obu instancji i umarza postępowanie
„W świetle przepisu art. 571 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny z wnioskiem o przeznaczenie do służby zastępczej może wystąpić osoba, która podlega kwalifikacji wojskowej i która została przeznaczona do odbycia obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej. Zatem postępowanie w sprawie przeznaczenia do służby zastępczej może się toczyć (być prowadzone) tylko przy spełnieniu wskazanej przesłanki.”
Nasze omówienie: Służba zastępcza dotyczy wyłącznie osób przeznaczonych do obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej i tylko w czasie trwania tego obowiązku. Wniosek osoby, która nie spełnia tego warunku (tu: powyżej 35 lat), nie może być rozpatrzony co do istoty.
Pełny tekst w CBOSA
Wyrok WSA w Warszawie z 2024-05-08, sygn. akt II SA/Wa 1628/23
Rozstrzygnięcie: oddala skargę
„Treść przywołanych przepisów jednoznacznie wskazuje, że obowiązek pełnienia zasadniczej służby wojskowej wygasa po ukończeniu przez daną osobę 35. roku życia. [...] W obecnym stanie prawnym brak jest natomiast możliwości rozstrzygania w przedmiocie przeznaczenia do służby zastępczej osoby, która nie ma obowiązku odbycia zasadniczej służby wojskowej.”
Nasze omówienie: Sąd oddalił skargę osoby powyżej 35 lat, która chciała zostać przeznaczona do służby zastępczej: jej przekonania nie miały znaczenia, bo nie podlegała obowiązkowi zasadniczej służby wojskowej.
Pełny tekst w CBOSA
Wyrok Europejski Trybunał Praw Człowieka (Wielka Izba) z 2011-07-07, sygn. akt Bayatyan v. Armenia [GC], skarga nr 23459/03
Rozstrzygnięcie: naruszenie art. 9 Konwencji
„In this respect, the Court notes that Article 9 does not explicitly refer to a right to conscientious objection. However, it considers that opposition to military service, where it is motivated by a serious and insurmountable conflict between the obligation to serve in the army and a person’s conscience or his deeply and genuinely held religious or other beliefs, constitutes a conviction or belief of sufficient cogency, seriousness, cohesion and importance to attract the guarantees of Article 9 […]”
Nasze omówienie: Wielka Izba uznała, że sprzeciw wobec służby wojskowej wynikający z poważnego i nieprzezwyciężalnego konfliktu między obowiązkiem służby a sumieniem lub głęboko i szczerze wyznawanymi przekonaniami korzysta z ochrony art. 9 Konwencji (§ 110). Sprawa dotyczyła Armenii, która nie zapewniała wtedy cywilnej służby zastępczej.
Pełny tekst w CBOSA
Wyrok Europejski Trybunał Praw Człowieka z 2020-03-10, sygn. akt Dyagilev v. Russia, skarga nr 49972/16
Rozstrzygnięcie: brak naruszenia art. 9 Konwencji (4 głosy do 3)
„At the same time, the Court is mindful that were an individual requests a special exemption bestowed upon him due to his religious beliefs or convictions, it is not oppressive or in fundamental conflict with freedom of conscience to require some level of substantiation of genuine belief and, if that substantiation is not forthcoming, to reach a negative conclusion […]. Accordingly, States are allowed to establish procedures to assess the seriousness of the individual’s beliefs and to thwart any attempt to abuse the possibility of an exemption on the part of individuals who are in a position to perform their military service […]. At the same time, there is a corresponding positive obligation on domestic authorities to ensure that procedures for establishing whether an applicant is entitled to conscientious objector status are effective and accessible […]”
Nasze omówienie: Trybunał nie stwierdził naruszenia. Państwo może wymagać uprawdopodobnienia, że przekonania są szczere, i ocenić wniosek negatywnie, gdy tego brak (§ 62); może też ustanowić procedurę badania powagi przekonań, która musi być skuteczna i dostępna (§ 63).
Pełny tekst w CBOSA
To wyciągi z prawdziwych orzeczeń, skopiowane z oficjalnych baz orzeczeń (CBOSA, a dla Europejskiego Trybunału Praw Człowieka HUDOC, w oryginalnym języku), oraz nasze krótkie omówienia. Nie gwarantujemy ich kompletności ani tego, że pasują do Twojej sprawy: każde orzeczenie dotyczy konkretnego stanu faktycznego, a część zapadła na gruncie dawnych przepisów. Przeczytaj pełny tekst i skonsultuj się z prawnikiem, zanim powołasz się na wyrok w piśmie.